Month: November 2021

№1

1. hablar por telefono
2. bailar
3. jugar con videojuegos
4. jugar al ajedrez
5. sailar con los amigos
6. navegar por internet
7. enviar mensajes
8. leer revistas
9. acer deporte
10. ir la cine
11. escuchar musica
12. quedares en casa
13. ir de compras
14. ver la tele

№2

1. Hacer deporte es bueno para la salud.
2. Me gusta escuchar de musica.
3. Algunos domingos voy a ____ a la discoteca.
4. Necesito navegar por internet para buscar informacion.
5. Quiero comprar ropa nueva. Voy llamar a mi amiga para ir de compras.
6. Te voy a enviar mensajes con el movil.
7. ¿A que hora te gusta escuchas por la radio?
8. Ver la tele y jugar con videojuegos durante muchas horas es malo para la vista.
9. A mi hermano mayor le gusta mucho ir la cine con los amigos.

1. escuchar – escuchando
2. correr – corriendo
3. escribir – escribiendo
4. aprender – aprendiendo
5. abrir – abriendo
6. estudiar – estudiendo
7. bailar – bailiendo
8. llamar – llamando

2. esta bebiendo
3. estamos leyendo
4. esta haciendo
5. esta comiendo

• ի՞նչ է ցիանիդը, վտանգները, առաջացնող հիվանդությունները

Ցիանիդ (կապտաթթու), բարձր տոքսիկությամբ քիմիական միացություն՝ բաղկացած ածխածնի, ազոտի և ջրածնի կամ այլ տարրի մեկական ատոմից։ Այն կիրառվում է հանքարդյունաբերության մեջ, կաուչուկի, օրգանական ապակու, սինթետիկ ռետինի և այլ միացությունների սինթեզում։ Կապտաթթուն ներկայացված է երկու տաուտոմերներով՝ ցիանային (95.5%) {H-C=N <=> H-N=C} {H-C=N  և իզոցիանային։

Ցիանիդային թունավորումը շատ վտանգավոր է մարդու օրգանիզմի համար։ Այն տեղի է ունենում հիմնականում ինհալացիոն ճանապարհով. ցիանիդի գոլորշիները օրգանիզմ են ներթափանցում շնչելիս։ Հայտնի են նաև թունավորման այլ ճանապարհներ՝ հպումային («տրանսդերմալ») և սննդային («ալիմենտար»)։ Վերջինս՝ թունավոր ջուր կամ սնունդ օգտագործելու հետևանքով։

• նկարագրել « Lidian» ընկերության գործունեությունը Հայաստանում և հարևան երկրներում

Ամուլսարի ծրագիրն ընդգրկում է էպիթերմային տիպի ոսկու հանքայնացման տարածաշրջանը, որը գտնվում է Հայաստանի հարավում, որը հայտնաբերվել է Լիդիանի կողմից 2006 թվականին: Այն դեռ բաց է բոլոր ուղղություններով, ներառյալ խորությունը: Բոլոր լիցենզիաները 100%-ով պատկանում են «Լիդիան Արմենիա» ՓԲԸ-ին, որը Հայաստանում գրանցված փակ բաժնետիրական ընկերություն է: Լիդիան Արմենիա ՓԲԸ-ն 100%-ով պատկանում է Լիդիան Ինթերնեյշնլ Լիմիթեդին:

Ամուլսարի ոսկու նախագիծը գտնվում է Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանից 170 կմ հարավ՝ Վայոց Ձորի և Սունիքի մարզերի սահմանին: Լիդիանը ունի օգտակար հանածոների հետախուզման երկու լիցենզիա և Ամուլսարի Արտավասդեսի և Տիգրանեսի բաց հանքերի արդյունահանման լիցենզիա՝ իր 100%-ով պատկանող հայաստանյան դուստր Լիդիան Արմենիա ՓԲԸ-ի միջոցով: Ամուլսարի լիցենզիաներն ընդգրկում են ընդհանուր 65 կմ2 տարածք:

• գրել օրենքի այն կետերը, որոնք խախտվել են կամ շրջանցել Ամուլսարի հանքի շահագործմանը թույլտվություն տալու համար

Ամուլսարի հանքի շահագործման ժամանակ, ժողովրդի պահանջով կատարվել է հանքի շահագործման հետ կապված ստուգումներ և պարզվել է ՝  ընկերությունը խախտել է օրենքի որոշ կետեր և դրա պատճառով հանքի շահագործումը դադարեցվել է : Երկուստեկ ուսումնասիրություններից հետո կպարզվի արդյոք ՝ հանքը շահագործելու իրավունք ունի՞, թե՞ ոչ։

• ձեր քաղաքացիական հայացքը խնդրին, բնապահպանական տեսակետը

Ես կարծում եմ, որ հանքի շահագործումը մարդկանց մոտ կառաջացնի մարդկանց մոտ առողջական խնդիրներ:

Միջագետքում գտնվող հնագույն շումերական և աքքադական գրավոր հուշարձանները մեզ անգնահատելի տեղեկություններ են տալիս Ք.ա. 3-2-րդ հազարամյակների Հայաստանի պատմության մասին։ Հարավային Միջագետքի հիմնադրմանը նախորդող ժամանակաշրջանում աշխարհի առաջին քաղաքակրթություններից մեկի ստեղծող շումերները բնակեցրել են հյուսիսային Միջագետքի և հարավային Հայկական լեռնաշխարհի շրջանները։

Հեռանալով այս վայրերից՝ նրանք երկար ժամանակ չէին կորցնում կապը լեռնաշխարհի հետ։ Հենց այս պատճառով էլ լեռնաշխարհի քաղաքակրթությունների մասին ամենավաղ հիշատակումները հանդիպում են շումերական գրավոր հուշարձաններում։

Շումերները ստեղծել են առաջին սեպագրերը, որոնք փոխառել են սեմական աքքադները 3-րդ հազարամյակի երկրորդ կեսին։ Հետագայում գրերը տարածվեցին Մերձավոր Արևելքի երկրներում, այդ թվում՝ Վանի թագավորությունում։

Շումերական աղբյուրներում հաճախակի հիշատակվել է Արատտա երկիրը։ Արատտան Հայկական լեռնաշխարհի առաջին հայտնի պետական կազմավորումն է։ Այս երկրի մասին տեղեկությունները թվագրվում են մ.թ.ա. 28-27-րդ դարերով։ Ի՞նչ են մեզ պատմում շումերական աղբյուրները Արատտա երկրի, նրա գտնվելու վայրի, պետական կառուցվածքի, տնտեսության, մշակույթի և այլ կողմերի մասին։

Շումերական էպոսում Արատտան հիշատակվում է որպես բարձրլեռնային երկիր։ Արատտայից Շումեր տանող ճանապարհն անցնում էր Ուրուկի գետով։ Ուրուկի քաղաքով հոսող միակ գետը Եփրատն էր, իսկ այս գետի ավազանում միակ լեռնային տեղանքը Հայկական լեռնաշխարհն էր։ Այսպիսով, Արատտան, անկասկած, գտնվում էր Հայկական լեռնաշխարհում։

Այդ մասին են վկայում նաև Շումերից Արատտա տանող ճանապարհի երկայնքով գտնվող բնակավայրերի անվանումները։ Օրինակ՝ Զամուա երկիրը, որը գտնվում էր Ուրմիա լճից հարավ (ասորական աղբյուրներում Ուրմիա լիճը կոչվում է «Զամուա երկրի ծով»)։ Շարունակելով Շումերից Զամուա գիծը՝ մենք անխուսափելիորեն կգանք Հայկական բարձրավանդակ։

Հայտնի է, որ իմաստության աստծո և տիեզերական ջրերի Էայի պաշտամունքը, որի որդի Հայկը Արատտայի հովանավոր աստվածն էր, կապված էր Հայկական լեռնաշխարհի հետ։ Արատտան աստվածապետական կարգերի երկիր էր։ Աստվածապետական կարգ նշանակում է կառավարություն, որտեղ և՛ հոգևոր, և՛ աշխարհիկ իշխանությունները ենթարկվում էին կղերական դասին, որն էլ իր հերթին իշխում էր Աստծո անունով։ Արատտայի արքան միաժամանակ երկրի գերագույն քահանան էր։

Պետության հողային հարցերը լուծելու համար թագավոր-քահանան հավաքում էր ավագանի։ Նշվում է նաև երկրի տնտեսության ղեկավարը, որին անվանում էին «առաջնորդ»։ Արատտայում կային նաև տնտեսական ոլորտի պաշտոնյաներ՝ հարկահավաքներ և կառավարիչներ, ինչը վկայում է երկրում որոշակի զարգացած պետական համակարգի մասին։

Բացի այդ, կան տվյալներ Արատտայի և Շումերի տնտեսական հարաբերությունների մասին։ Արատցիները ներմուծում էին հացահատիկ և գյուղատնտեսական այլ ապրանքներ, արտահանում էին մետաղ և թանկարժեք քարեր։ Բացի այդ, շինանյութ են արտահանել հարավ։ Շումերում էշերն օգտագործվում էին որպես փոխադրամիջոց, մինչդեռ Արատտայում ձիերն ավելի տարածված էին: Ձիերի շահագործումը գյուղատնտեսության և ռազմական արվեստում հանգեցրել է աննախադեպ վաղ առաջընթացի Արատտայում:

Շումերական աղբյուրները տեղեկություններ են պահպանել Արատտայի բանակի և նրա քարե պատերով մայրաքաղաքի մասին։ Աղբյուրներից մեկի համաձայն՝ շումերական բանակը պաշարել է համանուն մայրաքաղաք Արատտան, բայց նույնիսկ մեկ տարին բավարար չի եղել այն գրավելու համար։

«Քաղաքից նետերը թռչում էին, ինչպես անձրեւը ամպերից, խաչադեղերի քարերը անձրեւի կաթիլների պես թափվում էին Արատտայի պատերից ամբողջ տարի: Օրերն անցան, ամիսներն ավարտվեցին, և մեկ տարի անցավ ամբողջ շրջանակով»: Արատտայի վերաբերյալ մեկ այլ կարևոր փաստ այն է, որ արատցիներն ունեին իրենց այբուբենը, ինչը վկայում են նաև մ.թ.ա. III հազարամյակի հայտնաբերված հիերոգլիֆային հուշարձանները։ Ի դեպ, դրանք դեռ վերծանված չեն։

Palabras del planeta – Մոլորակի բառերը

Júpiter: el planeta más grande de nuestro sistema solar Յուպիտեր՝ մեր արեգակնային համակարգի ամենամեծ մոլորակը

Marte: el cuarto planeta de nuestro sol a veces llamado Planeta Rojo Մարս. Մեր արևից չորրորդ մոլորակը երբեմն կոչվում է Կարմիր մոլորակ

Mercurio: el planeta de nuestro sistema solar que está más cerca del sol Մերկուրի՝ մեր Արեգակնային համակարգի մոլորակը, որն ամենամոտն է Արեգակին

Neptuno: el planeta de nuestro sistema solar que está más lejos del sol Նեպտուն. Արեգակնային համակարգի մեր մոլորակը, որն ամենահեռու է արևից

planeta: objeto grande que gira alrededor del sol o de cualquier otra estrella մոլորակ. մեծ օբյեկտ, որը պտտվում է արևի կամ որևէ այլ աստղի շուրջ

Plutón: un planeta enano que solía ser considerado el planeta más alejado de nuestro sol Պլուտոն – Գաճաճ մոլորակ, որը նախկինում համարվում էր մեր արևից ամենահեռու մոլորակը

Saturno: un planeta rodeado por un sistema de anillos Սատուրն՝ մոլորակ, որը շրջապատված է օղակների համակարգով

Urano: planeta que rueda en lugar de girar Ուրան՝ մոլորակ, որը պտտվելու փոխարեն պտտվում է

Venus: planeta de tamaño similar a la Tierra Վեներա՝ Երկիր մոլորակի չափերով

Palabras de sol, luna y estrella – Արևի, լուսնի և աստղերի բառեր

constelación – grupo de estrellas en el cielo que forman patrones específicos desde donde las ves համաստեղություն – աստղերի խումբ երկնքում, որոնք ձևավորում են հատուկ նախշեր, որտեղից դուք դիտում եք դրանք

eclipse: cuando cualquier objeto celeste bloquea la luz de otro objeto celeste խավարում. երբ որևէ երկնային օբյեկտ փակում է մեկ այլ երկնային օբյեկտի լույսը

galaxia: un gran grupo de estrellas que se mantienen unidas por la gravedad գալակտիկա. աստղերի մեծ խումբ, որոնք միասին են պահվում գրավիտացիայի միջոցով

lodestar – un nombre para la estrella del norte lodestar հյուսիսային աստղի անուն

Vía Láctea: la galaxia en la que vivimos Ծիր Կաթին. Գալակտիկան, որտեղ մենք ապրում ենք

luna: un objeto que es natural y se mueve alrededor de un objeto más grande que es natural լուսին. առարկա, որը բնական է և շարժվում է ավելի մեծ օբյեկտի շուրջ, որը բնական է

nebulosa: nube de polvo o gas que se encuentra entre las estrellas միգամածություն. աստղերի միջև հայտնաբերված փոշու կամ գազի ամպ

estrella de neutrones: estrella formada por nucleones sin carga, o las partes que forman un núcleo նեյտրոնային աստղ՝ աստղ, որը կազմված է չլիցքավորված նուկլոններից կամ միջուկը կազմող մասերից

estrella fugaz – un meteorito կրակող աստղ – երկնաքար

llamarada solar: partículas y energía que brotan del sol a la vez արևային բռնկում. մասնիկներ և էներգիա, որոնք միաժամանակ բողբոջում են արևից

estrella – gas brillante contenido en una bola por su propia gravedad աստղ – պայծառ գազ, որը պարունակվում է գնդակի մեջ իր սեփական գրավիտացիայի ուժով

Sol: la estrella en medio de nuestro sistema solar Արև. աստղը մեր Արեգակնային համակարգի մեջտեղում

supernova – explosión brillante de una estrella սուպերնովա – աստղի պայծառ պայթյուն

enana blanca: lo que queda después del colapso de una estrella սպիտակ թզուկ. ինչ է մնում աստղի փլուզումից հետո

Mother Teresa

Յուրաքանչյուր զարգացող կամ զարգացած երկրներում հանքարդյունաբերությունը շատ կարևոր դեր ունի, քանի որ մի շարք պահանջարկ ունեցող իրեր արտադրելու համար հումք ներկրելու խնդիր չի լինում։ Եվ արդյո՞ք այդ երկիրը կունենա զարգացած հանքարդյունաբերություն՝ դա կախված է իր աշխարհագրական դիրքից և տեղանքից։ Մեզ մոտ՝ Հայաստանում, հանքերը հիմնականում գտնվում են երկրի հյուսիսային (Լոռվա) և հարավային (Սյունիքի) հատվածներում։ Հանքերի շահագործման հետ կապված մենք անընդհատ խնդիրների ենք բախվում, և այդ խնդիրները հիմնականում տարաբնույթ են։ Սակայն մեկ բան դրանց հիմքում նույն է՝ ինչ էլ լինի բնությունն ու մարդկանց առողջությունը վնասվում է։

Հանքի օգտագործումն ինքնին նշանակում է հսկայական վնաս բնությանը, բայց իշխանություններն այդ փաստի մասին մոռանում են և այն սկսում են օգտագործել ի օգուտ երկրի տնտեսությանը, կամ երբեմն անգամ սեփական շահերի համար։ Սակայն ցանկալի կլինի ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ որքան էլ հանքերի շահագործումն ունենա մի շարք դրական կողմեր, դրան համազոր էլ բացասական կողմեր կան։ Իսկ հանքարդյունաբերությունից անցում դեպի այլ տնտեսության ճյուղեր շատ ավելի լավ կլինի ոչ միայն մեր՝ այլև ողջ բնության համար։

Հանքարդյունաբերության զարգացման պատճառով հիվանդությունների աճը՝ էլ ավելի զարգանում։ Մի շարք հիվանդություններ ինչպիսիք են օրինակ՝ չարորակ քաղցկեղը, անդամահատված ոտքով, ձեռքով, մարմնի այլ վերջույթով ծնվելը, կամ մարմնական որևէ արատը՝ հենց հանքերի շահագործման պատճառով է լինում։ Եվ եթե հանքերի տերերը կարողանում են իրենց ասելով «աշխատատեղեր բացել», հենց այդ նույն հանքերի օգտագորման պատճառով էլ՝ նույն քանակի մարդկանց բնականոն կյանքին վնաս է հասցվում։

Ըստ իս, եթե ցանկանում ես երկիրդ զարգացնել՝ հանքարդյունաբերության վրա ամբողջ ռեսուրսները դնել, սխալ է։ Նախ այն հանգամանքը, որ հանքերի շահագործումը երկարատև չի, այսինքն ինչ-որ մի փուլի հանքը դադարեցնելու է իր գործունեությունը՝ դա արդեն բավարար փաստ է հասկանալու համար, որ խելամիտ չէ երկրի տնտեսության հիմքը դարձնել հանքարդյունաբերությունը։ Այսօր աշխարհում գյուղատնտեսությունը շատ մեծ տեմպերով է զարգանում, իսկ Հայաստանը դեռևս հետ է մնում այդ ամենից։ Կամ տուրիզմը կարող է լուրջ դեր խաղալ մեր տնտեսության զարգացման մեջ, սակայն մեր բոլոր ռեսուրսները շատ վատ ենք օգտագործում։ Իսկ հանքարդյունաբերությունը դադարեցնելու կամ դրա զարգացման աճը կրճատելու համար պետք է զուգահեռ այլ տնտեսության ճյուղեր զարգացնել։ Այդ կերպ կկարողանանք բալանսավորել և ճիշտ օգտագործել մեր ռեսուրսները։

Իսկ հիմա պոչամբարների մասին… Այն հանքարդյունաբերությանը կից բնապահպանական կառույց է, որտեղ առանձնացվում և ամբարվում են քիմական վերամշակման հետևանքով առաջացած թունավոր, վտանգավոր քիմական թափոնները, հանքաջրերը։ Պոչամբարի թափոնները պիտանի են նաև հետագա օգտագործմանը։ Ներկայումս Հայաստանում կա 23 պոչամբար, որոնցից 8-ը փակված են, իսկ 15-ը՝ գործող: Պոչամբարների գերակշիռ մասը գտնվում է Սյունիքի և Լոռու մարզերում: Մասնագետները փաստում են՝ հանրապետության տարածքում գտնվող պոչամբարների մեծ մասը և՛ նախագծի, և՛ կառավարման մասով չեն համապատասխանում միջազգային չափորոշիչներին: Դրանց նախագծերը համարվում են անընդունելի Հայաստանի պես երկրների համար, որտեղ երկրաշարժերի վտանգ կա: Ըստ մասնագետների՝ որոշ պոչամբարների փլուզման կամ վթարի դեպքում հնարավոր չի լինի խուսափել մարդկային զոհերով ուղեկցվող աղետներից: Ռիսկայնությունը մեծ է նաև այն պատճառով, որ պոչամբարները գտնվում են համայնքներին մոտ տարածքներում:

Մարդկությունը դարերի ընթացքում փոխել է իր ապրելաձևը, իրեն շրջապատող միջավայրը: Բնականաբար եղել են օգուտներ դրանից, սակայն միայն մարդկանց համար: Բնությունն այդ փոփոխություններից միայն տուժել է։ Օրինակ՝ գործարանները, դրանք մեզ համար կարևոր շինություններ են, որոնց շնորհիվ մենք ստանում ենք կյանքի համար կենսականորեն կարևոր իրեր: Սակայն դրանք մեծ վտանգ են հանդիսանում բնության համար… Կամ օրինակ մեծ բնակարաններն ու շենքերը, երբ շքամուտքերն անիմաստ մեծ են: Եթե այդպես շենք առ շենք տարածքներն ավելի խելամտորեն և ճիշտ օգտագործվեին, կարծում եմ մենք բավականին մեծ հավելյալ կանաչապատ տարաքծներ կունենայինք: Իսկ դա ոչ միայն բնությանն է օգուտ, այլ նաև մեզ՝ քանի որ մենք էլ ենք բնությանը մի մասնիկը:

Ֆիլմում ամենաառաջին տեղում ներակայացվում էր նավթի դերը, այն հանդիսացավ մարդկության զարգացման հիմքը՝ ի դեմս բնությանը: Մենք շրջապատված ենք էկոլոգիական լուրջ խնդիրներով, այն մեր առողջության վրա մեծ ազդեցություն է թողնում: Այն ինչը մեզ բնությունից ի վերուստ տրված էր՝ չկարողացանք ճիշտ օգտագործել: Սակայն այսօր կան շատերն, ովքեր ցանկանում են փոխել այդ ամենը… Գիտության տարբեր ոլորտներում կան անհատներ և կազմակերպություններ, ովքեր գիտակցելով խնդրի լրջությունը իրականացնում են աշխատանքեր նպաստելով բնության պահպանմանը: Սկսած ծառեր տնկելով, շրջակա միջավայրը խոտածածկելով, արևային էներգիան օգտագործելով, բիզնեսներ հիմնելով՝ նպատակ համարելով բնության պահպանումը:

Ինչպես ֆիլմի վերնագիրն է մեզ հուշում: Սա մեր տունն է, որը պետք է պահպանել, սիրել և խնամել…