Day: May 26, 2021

Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ուղղաձիգ ուղղությամբ հերթափոխվում են հետևյալ հինգ վերընթաց լանդշաֆտային գոտիները. անապատակիսաանապատային, լեռնատափաստանային, լեռնանտառային, մերձալպյան ու լպյան և ձյնամերձ:

Անապատակիսաանապատային

Անապատակիսաանապատային լանդշաֆտների գոտին առաջացել է գոգավոր ռելիեֆի պատճառով ձևավորված չոր, խիստ ցամաքային կլիմայի պայմաններում և տարածված է Արարատյան Վայքի գոգավորությններում: Այս գոտում անապատային լանդշաֆտները տարածված են կղզյակներով և առանձին համատարած գոտի չեն առաջացնում:

Կիսաանապատներ

Կիսաանապատային լանդշաֆտները ընդարձակ գոտի են կազմում նախալեռներում: Դրանք լինում են 800-1400մ բարձրություններում: Զոնայի կլիման ավելի ցամաքային է, քան տափաստաններում։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը +22 +27 °C է։ Տարեկան տեղումների քանակը քիչ է՝ 200 — 300 մմ.։ Հողերը բաց շագանակագույն են և գորշ, շատ են աղուտները։ Կենդանական և բուսական աշխարը համապատասխանում է անապատների և տափաստանների տեսակներին։ Աճում է ավազուտային բոշխ, դաշտախոտ, օշինդր, աղուտաբույսեր, թփուտներ, կոշտ ու փշոտ խոտեր։ Շատ են բազմապիսի կրծողները՝ գետնասկյուռները, ճագարամկները կամ գետնանապաստակները, ծվծվանները կամ խոտադիրները։

Լեռնատափաստաններ

ՀՀ լեռնատափաստանային հողեր, կազմում են ՀՀ տարածքի 13,3%-ը (346 հազար հա), հիմնականում զբաղեցնում են Հայկական հրաբխային բարձրավանդակի և Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաների 2200-3700 մ բարձրությունները։ Առանձնանում են երկու լանդշաֆտային ենթագոտիների` չոր լեռնատափաստանային և սևահողային տափաստանային: Չոր լեռնատափաստանային ենթագոտին ձգվում է Արարատյան և Վայքի նախալեռներով։ Կլիման տաք է և չորային։ Չոր լեռնատափաստանային ենթագոտին զբաղեցնում է հանրապետության տարածքի 15%-ը։ Այս ենթագոտին Զանգեզուրում և ՀՀ հյուսիս-արևելքում նպաստավոր է մերձարևադարձային բույսերի՝ նուռան, թուզի, խուրմայի, իսկ Արարատյան դաշտում և Վայոց ձորում` պտղաբուծության, հացահատիկի, ծխախոտի, բանջարաբոստանային մշակաբույսերի և տեխնիկական բույսերի մշակման համար:

Տափաստաններ

Գտնվում են ծովափերից հեռու, համեմատաբար ոչ մեծ տեղամասերով, հյուսիսային և հարավային լայնությունների 25 °C և 40 °C միջև։ Տափաստանների կլիման բարեխառն ցամաքային է։ Ամռանը տաք է ու չոր, հուլիսի միջին ջերմաստիճանը կազմում է + 20 +24 °C: Ձմռանը մեղմ է արևմուտքում (+3 +4 °C), ցուրտ՝ արևելքում (-5 -20 °C)։ Տափաստաններին բնորոշ բուսատեսակները՝ հացազգի բազմամյա խոտաբույսերն են (փետրախոտ, սիզախոտ, շյուղախոտ, երեքնուկ, տիպչակ և այլն)։ Բնական տափաստանները պահպանվում են միայն արգելոցներում, իսկ դրանցից դուրս մշակվում են հացահատիկային (ցորեն, գարի, եգիպտացորեն) և տեխնիկական (շաքարի ճակնդեղ, արևածաղիկ) կուլտուրաներ։

Ձյունամերձ լանդշաֆտներ

Ձյունամերձ լանդշաֆտները տարածվում են բարձր լեռների գագաթային մասերում` 3500 մ-ից վեր (Արագած, Կապտջղ և այլն): Այդտեղ տիրապետող են մերկ ժայռերը, ձյան բծերն և եռանդուն սառնամանիքային հողմահարումը: Բուսածածկույթ չի գոյանում: Ամենուրեք քարացրոններ են, ավազ «պարզագույն հողեր»:

Գյուղատնտեսություն

1. Որո՞նք են տվյալ ճյուղի զարգացման նախադրյալները և խոչընդոտները

Նախադրյալներ-բարեխառն կլիմայական պայմաններ, տարածքի հարթությունը, բերրի հող

Խոչընդոտները-բնական աղետներ, վատ կլիմայական պայմաններ, հողի անբերրիությունը, ռելիեֆի անհարմարությունը

2. Զարգացման ի՞նչ պատմություն է անցել տնտեսության տվյալ ճյուղը

Անտառային այգեգործությունը՝ բուսական մթերքների արտադրության համակարգը, համարվում է աշխարհի ամենահին գոյահամակարգը։ Անտառային այգիները պատմություն են առնում նախապատմական ժամանակներից։ Նրանք գտնվում էին խիտ անտառներով ծածկված գետափերի երկայնքներում և մուսսոնային խոնավ նախալեռնային շրջաններում։ Ընտանիքների անմիջական միջավայրի բարելավման աստիճանական ընթացքում առանձնացել են օգտակար ծառերի և որթատունկերի տեսակները, պահպանվել և բարելավվել, մինչդեռ անցանկալի տեսակները վերացվել են։ Վերջ ի վերջո, ընտրվել են ամենալավ օտարերկրյա տեսակները և ներառվել ընտանիքի այգում:

3. Ի՞նչ դեր ունի տվյալ ճյուղը ՀՀ-ի համար

Հայաստանի տնտեսության գլխավոր ճյուղերից մեկն է։ 1998-2002 թվականներին ագրոարդյունաբերության տեսակարար կշիռը ՀՆԱ-ում կազմել է 35%, որից 23-26%-ը կազմում է գյուղատնտեսությունը։

4. Ի՞նչ կապ ունի տվյալ ճյուղը տնտեսության այլ ճյուղերի հետ

5. Ինչպե՞ս եք պատկերացնում տվյալ ճյուղի զարգացման հեռանկարը

Գյուղատնտեսության անկախ զարգացումը տեղի ունեցավ Հյուսիսային և Հարավային Չինաստանում, Աֆրիկայում՝ Սահելում, Նոր Գվինեայում, Հնդկաստանի մի մասում և Ամերիկայի մի քանի շրջաններում: Ոռոգումը, բերքի ռոտացիան, պարարտացումը և թունաքիմիկատները, ինչպիսիք են գյուղատնտեսական պրակտիկան, մշակվել են բավականին երկար ժամանակ, բայց մեծ հաջողությունների են հասել միայն 20-րդ դարում: 

1. Համեմատել ՀՀ-ի և ձեր ընտրությամբ որևէ այլ երկրի բնակչությանը վերաբերող ցուցանիշները՝ ընդհանրություններն ու տարբերությունները, փորձելով բացատրել դրանց պատճառները:

• Հայաստանի բնակչության թիվը 85 434-ով ավել է Ալբանիայի բնակչության թվից:
• Եվ Հայաստանում և Ալբանիայում սկատվում է ծնելիության նվազում:
• Հայաստանում 30, իսկ Ալբանիայում 45 տարեկանից սկսած գերակշռում են կանայք:
• 65 տարեկանից սկսած երկու երկրներում էլ նկատվում է նվազում:

2. Համեմատել ՀՀ-ի և ամբողջ աշխարհի բնակչությանը վերաբերող ցուցանիշները՝ ընդհանրություններն ու տարբերությունները, փորձելով բացատրել դրանց պատճառները:

• Հայաստանում ծնելիությունը նվազում է, իսկ ամբողջ աշխարհում ավելանում:
• Հայաստանում կանանց թիվը գերակշռում է 30-ից սկսած, իսկ աշխարհում 60-ից:
• Հայաստանում գերակշռում են 30-34 տարիքի մարդիկ, իսկ աշխարհում 0-4:

3. Կազմել ՀՀ բնակչության ազգային կազմի փոփությունան դինամիկան ցույց տվող դիագրամ` նշելով նաև ազգային կազմի փոփոխության պատճառները:

Ըստ վերջին մարդահամարի հայերը կազմում են ՀՀ բնակչության 97,9 % ը, եզդիները՝ 1,3 %-ը, ռուսները՝ 0,4 %-ը, այլ ազգերի ներկայացուցիչները՝ 0,4 %-ը։

4. Կազմել ՀՀ տարիքային կազմի փոփությունան դինամիկան ցույց տվող դիագրամ՝ նշելով նաև փոփոխությունների պատճառներ:

5. ՀՀ մարզերը դասավորել ըստ բնակչության խտության նվազման:

1	Երևան	1,093,485
2	Գյումրի	148,381
3	Վանաձոր	101,098
4	Էջմիածին	46,540
5	Հրազդան	40,795
6	Աբովյան	35,673
7	Կապան	33,160
8	Արարատ	28,832
9	Արմավիր	25,963
10	Ստեփանավան	23,782
11	Գավառ	21,680
12	Արտաշատ	20,562
13	Գորիս	20,379
14	Մասիս	18,911
15	Աշտարակ	18,779
16	Սևան	17,083
17	Հացավան	15,208
18	Սպիտակ	15,059

6. Համեմատել աշխարհի ու ՀՀ բնաչկության բնական աճի տեմպերը վեջին 200 տարում:

Վերտին 200 տարում աշխարհի բնակչության թվի աճը ավելի մեծ է, քան հայաստանում: